۶اوت ۲۰۲۶ - دیابت نوع ۲هزینههای سنگینی را به بخش سلامت تحمیل میکند و باعث رنج قابلتوجه مبتلایان میشود. یک پروژه چندرشتهای تحت عنوان «Innosuisse Flagship» به رهبری موسسۀ Empa، در سوییس با هدف استفاده از هوش مصنوعی (AI)، حسگرهای دیجیتال نوآورانه و مدلهای کسبوکار جدید، به دنبال تسهیل پیشگیری از این بیماری است.
دیابت نوع ۲، یک بیماری رایج در جوامع مرفه است. حدود نیم میلیون نفر در سوئیس با این اختلال متابولیک مزمن دستوپنجه نرم میکنند و این روند رو به افزایش است. در دیابت نوع ۲، پاسخ بدن به هورمون انسولین مختل میشود؛ در نتیجه سطح قند خون بالا رفته و به همراه آن، خطر ابتلا به عوارض متعددی از جمله حمله قلبی و سکته مغزی افزایش مییابد.
اگرچه عوامل ژنتیکی نیز در بروز این بیماری نقش دارند، اما عمدتاً سبک زندگی ماست که این بیماری را به یک معضل گسترده در سلامت عمومی تبدیل کرده است. کمبود فعالیت بدنی و رژیم غذایی نامتوازن منجر به چاقی شده و میتواند در طول سالها در بروز دیابت نقش داشته باشد. خبر خوب این است که تغییر در عادتهای سبک زندگی میتواند بخش بزرگی از موارد ابتلا به دیابت نوع ۲را به تأخیر انداخته یا از بروز آنها جلوگیری کند؛ اما خبر بد این است که برای اکثر مردم، چنین تغییری به هیچ وجه آسان نیست.
بنابراین، چگونه میتوانیم پیشگیری از دیابت را نه تنها برای بیماران، بلکه برای شرکتهای مواد غذایی، شرکتهای بیمه سلامت و کل سیستم مراقبتهای بهداشتی، مؤثرتر و در دسترستر کنیم؟ این همان سوالی است که پروژه چندرشتهایPreDiabeTx (تحت حمایت Innosuisse) به رهبری موسسۀ Empa به آن پاسخ میدهد. کنسرسیوم این پروژه شامل هفت مؤسسه تحقیقاتی و یازده شریک اجرایی است که از شرکتهای بیمه سلامت و بیمارستانها گرفته تا بخش دولتی و صنعت مواد غذایی را در بر میگیرد. این شرکا با همکاری یک دیگر، هدفشان توسعه و اجرای فناوریهای دیجیتال برای پیشگیری از دیابت نوع ۲در سوئیس است.
یک رویکرد جامع
پروژهPreDiabeTx به سه چالش اصلی در حوزه پیشگیری میپردازد:
· مشارکت پایین و کوتاهمدت در اقدامات پیشگیرانه:شرکای پروژه تأکید دارند که این مسئله صرفاً مربوط به رفتار فردی نیست، بلکه عوامل سیستمی مانند ساختار مشوقها، میزان دسترسی به اقدامات برای بخشهای مختلف جامعه و نحوه تأمین مالی نیز نقش مهمی دارند.
· فقدان مدلهای کسبوکار پایدار:نبود مدلهای اقتصادی پایدار برای پیشگیری در میان ارائهدهندگان مراقبتهای بهداشتی و شرکتهای بیمه.
· استفاده ناکافی از دادههای سلامت:عدم بهرهگیری مناسب از دادهها برای ارائه حمایتهای شخصیسازی شده.
تایس دفری، پژوهشگر Empa و مدیر این پروژه، توضیح داد: «دیابت هزینههای بسیار بالایی را به سیستم سلامت سوئیس تحمیل میکند.»
سیمون آناهایم، دیگر پژوهشگر Empa، افزود: «با همکاری با شرکایی از حوزههای مختلف، امیدواریم اقدامات پیشگیرانه جامعی را توسعه دهیم که واقعاً عملیاتی شوند. پیشگیری، کار دشواری برای اندازهگیری و کمّیسازی است. اگر شرکتهای بیمه و کسبوکارها نتوانند سودآوری و اثربخشی هزینهها را محاسبه کنند، برای سرمایهگذاری در اقدامات پیشگیرانه دچار مشکل میشوند.»
دقیقاً به همین دلیل است که یکی از پنج زیرپروژه PreDiabeTx به رهبری دانشگاه سن گالن، بر تأمین مالی پایدار و مدلهای مشوق تمرکز دارد. الگار فلایش، استاد دانشگاه سن گالن و مدیر این زیرپروژه، گفت: «پیشگیری دیجیتال مؤثر به تنهایی کافی نیست؛ این روش باید با سیستم مراقبتهای بهداشتی همخوانی داشته باشد و برای همه طرفها سودمند و پایدار باشد. ما در حال همکاری با شرکتهای بیمه بزرگو مقامات منطقهای هستیم تا مدلهای تجاری و مشوقهای ملموسی ایجاد کنیم که درمانهای دیجیتال را به بخشی جداییناپذیر از مراقبتهای استاندارد تبدیل کند.»
تغذیه سالمتر به کمک هوش مصنوعی
دو زیرپروژه دیگر بر ابزارهای دیجیتال برای پیشگیری از دیابت تمرکز دارند که میتوانند از هوش مصنوعی (AI) برای ارائه توصیههای شخصیسازی شده جهت داشتن سبک زندگی سالمتر استفاده کنند. سینتیا ساب (Cynthia Sob) ، پژوهشگر و مدیر پروژه در Empa، گفت: «ما میخواهیم یک "مربی دیجیتال" توسعه دهیم که در هنگام خرید و آشپزی از افراد حمایت کند.» به گفتۀ این پژوهشگر، سلامت فرد میتواند به شدت تحت تأثیر رژیم غذایی قرار گیرد.
این رویکرد که تحت عنوان «غذا به مثابه دارو یا Food as Medicine» شناخته میشود، اهمیت فزایندهای در تحقیقات پزشکی یافته است، اما هنوز در سوئیس چندان گسترده نشده است. دکتر دفری توضیح داد: «در ایالات متحده، در حال حاضر شرکتهای بیمه سلامت برای ترویج تغذیه سالم، برای مواد غذایی مقوی "نسخه" صادر میکنند. ما میخواهیم بررسی کنیم که آیا چنین رویکردهایی در سیستم بیمه سوئیس نیز امکانپذیر است یا خیر. این کار باعث میشود مصرف سبزیجات از نظر اقتصادی جذابتر از کروسانهای شکلاتی شود. »
این موضوع همچنین به نفع افراد با وضعیت اقتصادی-اجتماعی پایینتر است که در حال حاضر در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲قرار دارند. زیرپروژه مجزایی در PreDiabeTxبه این افراد و سایر گروههای پرخطر اختصاص یافته است. در این بخش، شرکا در حال توسعه مربیان دیجیتالی هستند که با نیازهای آنها سازگار شده و توصیههای شخصیسازی شده و ساده را ارائه میدهند.
تیشرتهای حسگر برای نظارت بر موفقیت
دو زیرپروژه پایانی بر اندازهگیریهای غیرتهاجمی (بدون نیاز به ورود به بدن) در استفاده روزمره تکیه دارند تا موفقیت اقدامات پیشگیرانه را اثبات کنند. یکی از آنها به رهبری دانشگاه سن گالن، بر پوشیدنیها (مانند ساعتهای هوشمند که علائم حیاتی را به طور مداوم نظارت میکنند) تمرکز دارد. دومین زیرپروژه به رهبری سیمون آناهایم در Empa، بر "حسگرهای نساجی" متمرکز است.
دکتر آناهایم گفت: «ما متقاعد شدهایم که اندازهگیریهای گاهبهگاه در مطب پزشک یا داروخانه، تصویر دقیقی از سلامت فرد ارائه نمیدهد.»
تیم او در توسعه حسگرهای نساجی نرم تخصص یافتهاند که میتوانند در لباسهایی مانند کمربند هوشمند یا تیشرتادغام شوند و اجازه میدهند علائم حیاتی به شکلی راحت و پنهانی در زندگی روزمره ثبت شوند. برخلاف اندازهگیریهای مچدستی (در بیشتر ساعتهای هوشمند)، حسگرهای نساجی روی تنه پیچیدهتر هستند اما در مقابل، خوانشهای بسیار دقیقتری ارائه میدهند و میتوانند وضعیت سلامت را برای چندین روز پایش کنند.
ویژگی مشترک تمام این اندازهگیریها، "غیرتهاجمی" بودن آنهاست. اگرچه هنوز نمیتوان قند خون را با این روش به طور قابل اعتماد اندازهگیری کرد، اما سایر شاخصها مانند ضربان قلب، نرخ تنفس، فشار خون و اشباع اکسیژن، اطلاعات مهمی درباره وضعیت سلامت ارائه میدهند. پژوهشگران قصد دارند با استفاده از الگوریتمهای مبتنی بر هوش مصنوعی، درک بهتری از رابطه بین این علائم حیاتی و خطر ابتلا به دیابت پیدا کنند.
حمایت به جای سرزنش
تصویر آیندهی پیشگیری هوشمند و پایدار از دیابت نوع ۲میتواند به این صورت باشد: یک مربی هوش مصنوعی، توصیههای غذایی شخصیسازی شده بر اساس شرایط دقیق فرد ارائه میدهد تا پیروی کردن از آن آسانتر شود. سیستمهای مشوق هدفمند از سوی شرکتهای بیمه، سبک زندگی سالم را تسهیل میکنند و از طریق حسگرهای پوشیدنی، پزشکان و خودِ بیماران پیشرفت را نظارت میکنند.
سیمون آناهایم گفت: «ما نمیخواهیم کسی احساس گناه یا ترس کند، بلکه هدف ما ارائه حمایت و در دسترستر کردن سبک زندگی سالم است.»
فواید این کار گسترده است؛ سینتیا ساب اشاره میکند که با پیشگیری از دیابت نوع ۲، از مشکلات سلامتی دیگر مانند انواع خاصی از سرطان نیز پیشگیری میشود. اما برخلاف خطر سرطان، کاهش خطر دیابت را میتوان در مدت زمان کوتاهتری به طور مؤثر اندازهگیری کرد که این موضوع به بیمار انگیزه بیشتری میدهد.
هنوز کارهای زیادی برای تحقق این چشمانداز باقی مانده است. پروژه PreDiabeTx در اواخر سال ۲۰۲۵ آغاز شده و تا پایان سال ۲۰۲۹ ادامه خواهد داشت. آناهایم گفت: «البته ما نمیتوانیم مشکلی را که در طول دههها ایجاد شده، تنها در چهار سال حل کنیم، اما امیدواریم با این رویکرد جامع، پیشگیری از دیابت را یک قدم به جلو برداریم.»
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260806/Swiss-flagship-project-harnesses-AI-and-sensors-for-diabetes-prevention.aspx